تاريخ : پنجشنبه ۳۱ فروردین ۱۳٩۱ | ٢:٥٦ ‎ب.ظ | نویسنده : یک وایقانی

وجه تسمیه وایقان

نویسنده: دکتر حسن امین لو

در مورد وجه تسمیه وایقان روایات مختلفی وجود دارد. یکی از آنها که بین اهالی و مخصوصا قدما وجود دارد این است که  در محل وایقان کنونی قبلاً شهری بوده که نام آن "آغاجی شهر " بوده است. در زمان حمله مغول به ایران یا در یک جنگ یا درگیری دیگری که قتل و کشتار زیادی در این شهر بوجود آمده و خون جاری شده است مردم از ترس و وحشت زیاد فریاد برآورده اند که " وای! قان (خون)! ". اگر این نظریه را بپذیریم می توانیم بگوییم که بنای این شهر توسط یکی از کارگزاران یکی از پادشاهان نهاده شده است. چون آغاجی عنوان سمتی بوده که در دربار سلاطین، صاحبان این عناوین نامه ها وپیامهای محرمانه را به شاه می رساندند و در واقع محرم اسرار سلطان بودند.

برای مشاهده ادامه متن، به ادامه مطلب بروید.


در تأیید این نظر می گویند قناتی در شرق وایقان به نام" آغاجی "وجود داشت که تا این اواخر آب در آن جاری بود. اراضی وسیعی در محدوده قنات مزبور وجود داشت که به نام " اراضی آغاجی" مشهور بود. اعتقاد دارند که این اسامی باقیمانده ای از نام آغاجی شهر است. در این اراضی گاهی آثاری از بقایای خانه ها یافت می شود.  در چند سال گذشته یک سر ستون سنگی نیز در این منطقه پیدا شده است. شاید اگر کاوشهای باستانشناسی انجام گیرد آثار دیگری نیز یافت شود. ضمناً در نزدیکی منطقه مزبور (حدوداً در 3 کیلومتری وایقان کنونی )تپه ای به نام "تپۀ حسنلو" وجود دارد که در واقع بقایای یک آتشکده است . تا چند سال پیش که زراعت در وایقان رونق داشت از خاکستر های این تپه برای تقویت اراضی کشاورزی استفاده می شد. گاهی نیز بقایایی از اشیاء تاریخی در آن پیدا می شد. بدیهی است وجود یک آتشکده در محلی بیانگر یک شهر یا آبادی بزرگ در حوالی آن است که آن آبادی می تواند همان آغاجی شهر باشد.

مطالب فوق گرچه تاحدی مؤید نظریه فوق الذکراست ولی در مقابل این نظریه دلایلی وجود دارد که نافی نظر فوق است و آن را مردود می سازد.

نظریه دیگر در مورد وجه تسمیه وایقان این است که وایقان از ترکیب دو واژه " وای " و " گان " تشکیل شده است. در مورد واژه " وای " در لغتنامه برهان قاطع این گونه آمده است " وای بر وزن لای، چاهی را گویند که زینه پایها بر آن ساخته باشند تا بآسانی بته رفته آب بردارند" . واژه" گان " نیز که با صور و تلفظ های مختلف ازجمله " جان " ، " قان " ، " قند " ، " کند " ، " جند" ، " کد " در اسامی برخی روستاها و شهر ها وجود دارد به معنای آبادی است. اگر این فرضیه را بپذیریم، وایقان به معنای آبادی دارای چاه خواهد بود. البته به دلیل وجود قنات های متعدد که تا این اواخر هم پرآب بودند و به طرف محلات وایقان ، مزارع و باغات جاری بودند این تعبیر زیاد هم بعید به نظرنمی رسد. منشأ این نظریه هم از اینجا ست که در سال 1345 در مسجد جامع وایقان با جمعی نشسته بودیم، بحث وجه تسمیه وایقان به میان آمد. عده ای اشاره نمودند که نام قدیمی وایقان آغجه شهر بود در حمله مغول خون زیادی در این شهر ریخته شد بنابراین مردم آن زمان از حیرت و تعجب گفتند وای ! قان ! و از آن زمان نام این آبادی  به وایقان تبدیل شد. من هم که در آن زمان دانشجوی رشته ادبیات بودم وبا اطلاعاتی که از کتاب نزهت القلوب حمدالله مستوفی و یا از کتاب روضات الجنان داشتم که نوشته های این دو کتاب نشان می دهد که نام وایقان قبل از حمله مغول نیز وجود داشته است این وجه تسمیه غیر معتبر و یا به عبارتی عوامانه به نظرم آمد و فی البداهه به حضار گفتم که با وجود چاهها و قناتهای زیاد شاید وایقان به معنای شهر چاهها باشد. حضار این اظهار نظر مرا پسندیدند . شنیدم که در جاهای مختلف روایت کرده اند. عده ای نیز آن را نظریه ای متقن تلقی کرده و بدون ذکر مأخذ که عادت معمول ما است در مکتوبات خود نقل نموده اند. باید بگویم گرچه این نظریه به نظر پسندیده می آید ولی باز حدسی بیشتر نیست و احتمالات دیگر نیز وجود دارد که بعداً به آن خواهم پرداخت.

توجه :

1.     در عبارتی که درمتن فوق از برهان قاطع آورده ام دو غلط املایی وجود دارد ولی برای حفظ امانت عیناً همان نگارش را نوشتم . توصیه ام برای شما خواننده عزیز این متن آن است در نقل قول یا نوشته ای اصول این است که حفظ امانت شود. اگر این روش اخلاقی را در پیش بگیریم کمترین انحرافات در متون بوجود می آید.

۲.زینه به معنای پله است