تاريخ : یکشنبه ٥ مهر ۱۳۸۸ | ۱:۳۳ ‎ب.ظ | نویسنده : یک وایقانی

فرهنگ شهرنشینی و شهروندان ما

فرهنگ در هر نوع از  جامعه  نشان دهنده شخصیت ، هویت ، رفتار و کردار ، آداب و رفتار و مجموعه اخلاقیات و ... اهالی آن است که در لوای اجرا و رعایت قوانین و مقررات وضع شده در قانون نمود پیدا می کند.

(برای مشاهده متن کامل مقاله، ادامه مطلب را کلیک کن)


فرهنگ شهرنشینی و شهروندان ما

فرهنگ در هر نوع از  جامعه  نشان دهنده شخصیت ، هویت ، رفتار و کردار ، آداب و رفتار و مجموعه اخلاقیات و ... اهالی آن است که در لوای اجرا و رعایت قوانین و مقررات وضع شده در قانون نمود پیدا می کند.

فرهنگ شهر نشینی از جمله فرهنگهای کهن است و زمانی که جوامع بدوی وارد مراحل نوین شدند ، قوانین و هنجار های جدیدی را شکل دادند که از این بین مهمترین این تغییرات پذیرش نظم بود که در روابط اجتماعی افراد بروز پیدا کرد و عاملی شد برای اینکه افراد جامعه  به طور منطقی و  قانونمند زندگی کنند وبه دنبال آن قانون و دولت و گسترش روابط اجتماعی شکل گرفت و بتدریج با گذشت زمان و برحسب نیاز شهرها، قوانین ، مناسبات اجتماعی ، حقوق اساسی و حقوق شهروندی و.. نیز به وجود آمد و افرادی که از این قوانین سرپیچی می کردند از  طرف مراجع قانونی مورد تعقیب و مجازات قرار می گرفتند.

با توجه به آنچه در صدر این نوشته آمد نگاهی به چگونگی فرهنگ شهر نشینی در کشور خودمان بخصوص در کلان شهر ها و به طور اخص در تهران می اندازیم که آیا از فرهنگ شهر نشینی مد نظر کارشناسان و جامعه شناسان برخوردار هستیم یا نه ؟!

اگر منصفانه و با دیدی نقادانه به وضعیت موجود در شهرهایمان بخصوص تهران نظاره کنیم خواهیم دید که با فرهنگ صحیح و اصیل شهرنشینی فاصله زیادی داریم چرا که روزانه و در امور مختلف روزمره بویژه امور اجتماعی، نابسامانی وناهنجاری و  اعمال به دور از فرهنگ شهرنشینی را شاهد هستیم.

پرتاب کردن زباله یا ته سیگار از داخل خودروها به داخل خیابان  و یا ریختن آن به نهرهای آب کنار خیابان (که مصیبتها و هزینه های گزاف بعدی را در پی دارد) ، مسافران خواب آلود در کنار ایستگاه اتوبوس که نشانی از نظم و یا صف منظم در بین آنها دیده نمی شود و هر کدام در گوشه ای پراکنده و منتظر رسیدن اتوبوس هستند ،جنگ بر سر سوار شدن به  اتوبوس وقطار شهری و رد وبدل شدن حرفهای رکیک و غیر اخلاقی ،  مزه پرانی و خنک بازی در محافل عمومی از سوی جوانان که در شان یک جوان ایرانی بخصوص تهرانی ! نیست، پاره کردن روکش صندلی و نوشتن یادگاری  روی آنها ، گذاشتن  زباله ها  در یک ظرف روباز و بدون توجه به ساعت اعلام شده از طرف شهرداری دیرتر یا زودتر - و حتی قرار دادن آن مقابل  خانه همسایه و یا درست کردن تپه ای از زباله در سر کوچه و کشاندن  گربه ها به آنجا و سر و صدای فردا صبح همسایه های وظیفه شناس و  بقیه داستان ،عبور و مرور  بدون توجه به علایم و پل عابر پیاده از خیابان ها و بزرگراه ها ، مزاحمت برای طبقه های همسایه در آپارتمانها بدون در نظر گرفتن آداب همسایگی و قانون آپارتمان نشینی  ، صدمه و خسارت زدن به اموال بیت المال و عمومی اتوبوسها و مترو-  (که نشان از عقده های فروخفته در این دسته از آدمهاست)، عبور راننده متخلف از چراغ قرمز و دهها  و صدها رفتار و کردار  غیر اجتماعی که هر روزه از سوی برخی از شهروندان سر می زند و ذکر آن در این مقال نمی گنجد ، مواردی هستند که بوضوح آنها را مشاهده می کنیم .

می توان گفت مواردی که ذکر شد فقط قسمت کوچکی از رفتار و کردارهای  نابهنجار و غیر اجتماعی است که همه روزه در شهرمان با آن مواجه هستیم حتی  اگر کسی بخواهد  آداب ، رسوم و قوانین زندگی شهری و شهرنشینی را  رعایت کند با ناسزا ها و متلک گویی های فراوان ( بابا قانون ،بابا منظم، آخر نظمی و ...) مواجه می شود به عبارت دیگر  آنهایی که مسئولیت پذیر تر هستند، بیشتر در معرض خطر و آسیب و دادن هزینه قرار می گیرند در نتیجه به سوی قانون گریزی حرکت می کنند به نحوی که فرار از قانون و ستیز با نظم و انضباط به یک ارزش و هنجار و  رعایت اصول و آداب شهر نشینی به یک امر ضد ارزش  و نابهنجار تبدیل شده و بی مسوولیتی اجتماعی رواج می یابد و در توجیه این عمل همین کافی است که بگوییم چه کسی درست عمل می کند که ما عمل کنیم ،بزرگترها و ... بدترند. 

با این تفاصیل و شرحی که گذشت ، براستی  چرا مردمی با هزاران سال تمدن و فرهنگ غنی بویژه در پایتخت  این گونه قانون گریزی و نظم ستیزی را سر لوحه کار خود قرار داده اند؟!

شاید در این زمینه مقصر صددرصد مردم و شهروندان نباشند.  جامعه شناسان ما از اینکه دولتمردان  در طول سالهای گذشته به هنجارها و مناسبات اجتماعی نسبت به مسایل سیاسی کمتر پرداخته و اهمیت داده اند ، انتقاد می کنند و معتقدند ،برقراری ارتباط مناسب بین شهروندان و دستگاههای اداره کننده  لازمه داشتن جامعه و شهری سالم و شهروندانی قانونمند و بهنجار است.

 به گفته جامعه شناسان ، زندگی کنونی که بیشتر از نوع شهری است  نیاز به قوانین و  ارتباطات خاصی دارد  که هر گونه قصور ، کوتاهی و نادیده گرفتن قوانین ، موجب بسیاری از ناهنجاری های اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی و ... می شود و از فردی به فرد دیگر ، خانواده و همکاران در سطوح اداری انتقال می یابد.

آنها معتقدند باید به شهروندان در جامعه ، قوانین مربوط به شهر نشینی یادآوری و  یا آموزش داده و در برابر هر قانون یا ضابطه ای،  ضمانت اجرایی لازم  فراهم شود و در شرایطی که لازم شد افراد متخلف مجازات شوند.

باید بدانیم که اگر  قوانین مربوط به شهروندان  در جامعه ما ایران یعنی احترام به حقوق دیگران،  وقت شناسی ، عدم ایجاد مزاحمت در موضوعات مختلف برای دیگران  ، حفظ محیط زیست و پیشگیری از هر گونه آلودگی ، ایجاد فضا و محله ای سالم چرا که محله سالم جزیی از زندگی است، مشارکت در اداره شهر و جلوگیری از تخریب اموال عمومی، برقراری ارتباط مناسب بین شهروندان وتعامل مثبت با آنها و دستگاههای اداره کننده،  احساس مسوولیت نسبت به محیط زندگی ، انجام وظایف قانونی ، کمک به حاکمیت قانون و هنجارها در تعاملات روزانه و مناسبات اداری ، ارزش و وظیفه دانستن حفظ و نگهداری شهر و ....مد نظر قرار گرفته و رعایت شود  ، با توجه به بافت پیچیده ای  که شهرها دارند و زندگی در آنها بدون رعایت  قوانین و آداب و رسوم شهر نشینی ممکن نیست، باعث تقویت اساس قوانین شهروندی و فرهنگ شهر نشینی  شده و از بسیاری هزینه های گزاف که مسبب آن ناهنجاری ها و ناملایمات اجتماعی است، جلوگیری خواهد کرد و این مهم توجه ویژه دولت و نهادهای مسوول را طلب می کند تا با ایجاد قوانین مدون و استفاده از نظرات ارزشمند جامعه شناسان و کارشناسان ،جامعه ، شهر و  شهروندانی قانونمند را به ارمغان آورند و شاهد شهر و شهروندانی سالم به دور از ناهنجاری های اجتماعی و فرهنگی که شایسته ماست باشیم!.چرا که مشخصه اصلی و مثبت هویت تاریخی ما فرهنگ شهرنشینیاست با همه ملزوماتش.

احسان عربی مفرد

منبع:   http://arabic-e.blogfa.com