تاريخ : چهارشنبه ۱٧ خرداد ۱۳٩۱ | ٤:٤٩ ‎ب.ظ | نویسنده : یک وایقانی

موقعیت جغرافیایی و سوق الجیشی وایقان

نویسنده: دکتر حسن امین لو

وایقان در منطقۀ ارونق ، در پنج کیلومتری جنوب شهر شبستر واقع است. 

فاصلۀ وایقان از تبریز به صورت میانبُرکمی بیش از شش فرسنگ  یعنی حدود چهل کیلومتر می باشد. این راه میانبُر پس از عبور از جنوب علیشاه، "قزل دیزج"،  رودخانه "آجی چای"  و مایان به تبریز می رسید. جاده شوسه کم عرضی از جانب شمال غربی پس از عبور از باغات سرسبز شرف الدین  و قطع نمودن جادۀ استانبول مشهور به "استانبول جاده سی" و جادۀ انزاب-شبستر به خامنه و از آنجا نیز به دریان منتهی می گردید....

برو به ادامه مطلب


وایقان از طرف جنوب نیز با جاده ای به روستای سرای واقع در جزیره اسلامی متصل می گردید. البته این جاده در ایام زمستان به علت بالا آمدن سطح آب دریاچه باتلاقی می شد بنابراین در ایام زمستان قابل استفاده نبود.  جاده مالرو دیگری پس از عبور از روستای "سطل لو" و روستاهای دیگر "شورکات" به ایلخچی و از آن طریق به شهرهای جنوبی آذر بایجان می رسید.

کاروانها و مسافرینی که از شبستر، بنیس، نوجه ده، خامنه، دریان، آبادیهای انزاب و سلماس قصد مسافرت یا حمل کالا به تبریز داشتند یا اگر می خواستند به شهرهای جنوبی آذربایجان ازجمله عجبشیر یا مراغه بروند کوتاهترین مسیر برای آنها جاده ای بود که از وایقان عبور می کرد. حتی کاروانهای زیارتی که از شهرهای فوق قصد زیارت عتبات را داشتند پس از عبور از وایقان و شهر های جنوبی آذر بایجان به کرمانشاه می رسیدند تا از آن طریق به کربلا و نجف بروند. احداث حسینیه در وایقان که در جای دیگر توصیف آن را داشتم به منظور اسکان و استراحت زوار عتبات بود. بدون تردید مهمان نوازی اهالی وایقان نیز از زایرین عتبات  جاذبه ای برای کاروانهای مزبور در انتخاب این مسیر بود.

وایقان در ایام سابق از نظر استراتژیک و سوق الجیشی نیز به دلایلی که ذیلاً به آنها اشاره خواهم کرد از موقعیت ویژه ای  برخوردار بود:

1 -   وجود دشتی هموار در جنوب وایقان که جهت استقرار لشکربسیار مناسب بود.

2 -   وجود مراتع وسیع و پر آب وعلف که علوفه مورد نیاز اسب های سواران را تأمین می کرد.

3 – وجود یونجه زارهای زیاد و مزارع گندم وسیع که علاوه بر تأمین آذوقۀ افراد لشکر برای تأمین کاه و یونجۀ اسبهای سواران نیز امکانات خوبی فراهم بود.

4 – وجود جاده های مواصلاتی که در بالا به آن اشاره شد حرکت لشکر را برای حمله ، دفاع یا فرار به هر جانبی که می خواستند آسان می نمود.

5  -  چون برای اقوام مهاجم هدف غایی تسلط بر شهر تبریز بود، وایقان در فاصله ای از شهرتبریز قرار گرفته بود که لشگر مهاجمین می توانستند  در مدت  یک روز لشگر خود را حرکت داده و از یک مسیر کوتاه و بدون هیچ مانع طبیعی به تبریز برسانند.

6 – قرار گرفتن وایقان در مسیر کردهای مهاجم که به دلیل مخالفت با حکوت مرکزی و گاهی نیز برای بدست آوردن غنایم به طرف تبریز یا آبادیهای ارونق حمله می کردند

مجموعۀ عوامل فوق سبب شده بود که  مهاجمین به تبریز یا  مدافعین از آن هر از چندگاهی سواران خود را که به آنها در زبان ترکی "آتدی" یعنی (سواره نظام ) می گفتند در وایقان مستقر سازند. بدیهی است استقرار آنها در حاشیه وایقان باعث می شد که خود آبادی نیز از تعرض آنان در امان نماند. "آتدی" ها به خانه ها هجوم می آوردند و کاه و یونجه دامداران وایقانی را به زور می گرفتند و برای اسبان خود می بردند یا به وایقانی ها تحمیل می کردند تا اسبان آنها را در طویله های خود جا داده و آذوقه آنها را تأمین نمایند. البته در این اثنا گاهی تجاوز به اموال مردم نیز می کردند و اشیای گران قیمت را از خانه های مردم به صورت غنیمت و به زور می گرفتند .

حملات مکرر "اسماعیل آقا سمیتقو"  و یا سایر "آتدی" های کُرد در اواخر دورۀ قاجار به طرف سلماس و از آنجا به طرف ارونق و تبریز و یا حملات سواران "قره داغی" به سرکردگی رحیم خان مشهور به "قره داغ آتدی سی" یا "رحیم خان آتدی سی" و غارتگری آنها هنوز هم در اذهان کهنسالان وایقانی باقی است.

وجود دیوار بلند در دور تا دور قسمت مسکونی وایقان تحت عنوان قلعه که در جای دیگر توصیف آن را به طورمفصل داشتم مربوط  به همین ناامنی ها بود. تقریباً وایقان در بین آبادیهای هم جوار تنها آبادی است که دیواری به صورت قلعه دور آن وجود دارد. در بعضی از خانه ها مخصوصاً خانه های متمولین اتاق ها یا مخفی گاههایی برای مخفی نمودن اشیاء و اثاثیه های گران قیمت وچود داشت و شاید هنوز هم در خانه های قدیمی آثار آنها را بتوان یافت. دیوارهای بلند خانه ها و باغات تا حدی معلول این ناامنی هاست.